ตำราพิไชยสงครามไทย

ตำราพิไชยสงคราม ของไทยมีการชำระในสมัยรัชกาลที่ 3 ในปี พ.ศ. 2368 โดยมีกรมพระราชวังบรมมหาศักดิพลเสพ เป็นแม่กองในการชำระ ดังนี้ด้วยสาเหตุที่ผู้ที่มีความรู้จะอธิบายเรื่องราวต่าง ๆ ที่ปรากฎในต้นฉบับนั้นมิได้สมบูรณ์เหมือนดังเดิม ผู้ที่อยากเรียนรู้ก็ไม่สามารถจะเรียนรู้ได้อย่างถูกต้อง อีกทั้ง ตำราพิไชยสงครามที่มีอยู่ในหอหลวงนั้นมีมาก มีการจำลอง (คัดลอก) ต่อมาก็เป็นเรื่องปรกติที่จะต้องมีความผิดพลาดด้วยเหตุนี้รัชกาลที่ 3 จึงทรงพระดำริจัดให้มีการชำระตำราพิไชยสงครามขึ้น

จึงมีพระราชบัณฑูลดำหรัดสั่ง พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์จ้าวสุริยาวงศ์ ให้จัดเข้าทูลละอองธุลีพระบาทที่มีสติปัญญาชำระคัมภีร์ศาสตร์พยากรณ์ฤกษบนล่างวิทธีวิชาไมยมนต์ เลขยันต์แลอาถันไม้ข่มนาม และพระราชพิธีข่มนามที่พยุหะ ฉลาดในการเรียบเรียงถ้อยคำ และอรรถภาษามคธออกเป็นสยามภาคใต้ จะให้ชำระพระราชตำหรับพระพิไชยสงครามให้ถูกถ้วนเป็นหมู่เป็นเหล่ามิได้ฟั้นเฟื่อนให้รู้เห็นรู้ง่าย (“ตำราพิไชยสงคราม” สมุดไทยคำอักษรไทย เส้นรงค์ 179:หน้าต้น)
ในการชำระดังกล่าวนี้ได้ทำการเชิญสมุดพระราชตำหรับ 14 เล่ม นั้นออกมาชำระตรวจทานความถูกต้องแล้วนำไปใช้ “ให้คัดส่งเข้าไว้ข้างพระกี่ฉบับหนึ่งไว้ ณ หอหลวงฉบับหนึ่ง” คำว่า “ฉบับ” ในที่นี้น่าจะมีความหมายเป็นชุดแต่ชุดหนึ่งควรจะมีตำราพิไชยสงครามจำนวนเท่าใดที่ยังเป็นปัญหาอยู่ไม่น้อย

ตำราพิไชยสงครามฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์อย่างสมบูรณ์เป็นครั้งแรกและครั้งเดียวคือ ตำราพิไชยฉบับหมอปลัดเลย์ ซึ่งโรงพิมพ์ของหมอปลัดเลย์ได้ตีพิมพ์ในปี พ.ศ. 2418 สำหรับต้นฉบับที่ใช้ในการพิมพ์ดังกล่าวนี้กล่าวว่าได้คัดลอกมาจากฉบับของหลวงพิไชยเสนา (ปลัดเลย์ 2418:หน้าต้น) ในปี พ.ศ. 2460 ตำราพิไชยสงครามที่ถูกนำมาตีพิมพ์อีกครั้งหนึ่งภายใต้ชื่อพิไชยสงครามคำฉันท์ แต่มีเนื้อความของพิไชยสงครามฉบับหมอปลัดเลย์เพียงหน้าที่ 1-17 เท่านั้น สำหรับตำราพิไชยสงครามอีกชุดหนึ่งก็ใช้ชื่อว่า “ตำราพิไชยสงครามคำกลอน” ได้นำต้นฉบับที่เก็บไว้ในหอสมุดวชิรญาณนำมาจัดพิมพ์

ในการสำรวจความสมบูรณ์ของเนื้อหาในตำราพิไชยสงคราม ผู้เขียนได้เปรียบเทียบตำราพิไชยสงครามทั้งสมุดไทยดำ-ขาว ที่มีอยู่ในหอสมุดวชิรญาณตำราพิไชยสงครามที่ถูกจัดพิมพ์ในงานพระราชทานเพลิงศพบุคคลสำคัญต่าง ๆ ซึ่งใช้ชื่อว่า “พิไชยสงครามคำกลอน” ในด้านของเนื้อหาจัดได้ว่าตำราพิชัยสงครามของหมอปลัดเลย์นั้นมีความสมบูรณ์มากที่สุด ทั้งนี้โดยพิจารณาจาก1. ความสมบูรณ์ด้านเนื้อหา เช่น จากข้อกำหนดของการชำระตำราพิไชยสงครามเมื่อครั้งรัชกาลที่ 3 “เรียบเรียงถ้อยคำและอรรถคธภาคออกเป็นสยามภาคใด” (ตำราพิไชยสงคราม สมุดไทยคำ อักษรไทย เส้นสีเหลือง.179:หน้าต้น) ตำราพิไชยสงครามของหมอปลัดเลย์ก็มีการแปลอรรถมคธออกเป็นภาษาไทยแล้ว

2. เนื้อหาได้แบ่งออกเป็น 3 หมวดใหญ่ ๆ คือ
2.1 กลศึก อุบายสงคราม ยุทธศาสตร์ ยุทธวิถี อุบายสงคราม สาเหตุของสงคราม
2.2 แบบแผนธรรมเนียมราชการ คำสอนข้าราชการ ข้าราชสำนัก ตำราพิไชยเสนา
2.3 เนื้อหาในเรื่องของความเชื่อในเรื่องเหนือธรรมชาติ โหราศาสตร์ เคล็ด ลาง นิมิต การจับยามคัมภีร์ต่าง ๆ

3. รูปภาพในตำราพิไชยสงคราม ซึ่งแสดงถึงการจัดขบวนกันเป็นรูปสัตว์ต่าง ๆ เช่น ครุฑ มักร ฯลฯ ตำราพิไชยสงครามบางฉบับมีรูปภาพอย่างเดียวไม่มีเนื้อหาตำราพิไชยสงครามฉบับหมอปลัดเลย์ มีรูปภาพเช่นกันแต่อาจจะน้อยกว่าเนื่องมาจากเรื่องของการพิมพ์